La Pagina Rumantscha

ANITA GORDON-STEINRISSER

«Il bun murütsch fo il bun vin»

Schoppa da giuotta, liangia engiadinaisa, charn crüja e salsiz, que tuot nu gusta usche bain sainza il süerv vuclina. Schi, in Engiadina s‘ho da vegl inno fat onur al vin genuin chi deriva da las spuondas sulaglivas da l‘otra vart dal Pass dal Bernina, poch dalöntsch dal cunfin svizzer, üna vouta possess grischun. A nu pardunarons mê a noss perdavaunts chi nun haun savieu fer pter cu da profiter dals sudits al süd da las muntagnas, als privand da liberted ed autonomia, taunt cha Napuliun ho stuvieu gnir a fer uorden. Dal 1797 ho il Grischun pers la Vuclina, Buorm e la Val Chiavenna – per adüna tres egna cuolpa. Il vin vuclina es pero rivo inavaunt in Engiadina. Per bgers vittürins da nossa val es sto il transport da butschins e barigls sur ils pass da muntagna l‘existenza düraunt decennis.

Eir tar nus a Schlarigna rivaiva d‘utuon ün butschinet vuclina in murütsch. Quel tuchaiva tar las provistas d‘inviern scu ils poms e‘ls ardöffels. Que nu saro sto ne Grumello, ne Sassella ne Inferno, ma‘l vin furnieu da la ditta Gredig da Puntraschigna as tgnaiva stupend. Ma na cha crajas cha nus vessans gieu mincha di vin sün maisa. Na, na, il bap bavaiva sieu magöl, ma per nus iffaunts laschaiva la mamma ün buchel ova our da la spigna. Ün‘ excepziun eira la dumengia. Cò survgnivans eir nus iffaunts (ad eirans auncha in quatter) ün squit vin chi gniva schlungio cun ova ed ün sdunin zücher. Usche d‘he fat cugnuschentscha cul vin gia da pitschna. Hoz poss eau dir cha que nu‘m paraiva qualchosa fich bun, ma apunto speciel.

Il bap es mort ch‘eau vaiva be dudesch ans e cun que nun es neir pü rivo il butschinet vin in murütsch. Da noss ans da giuventüna nu vessans gieu raps per consümer vin al restorant. Als bals chi düraivan suvenz fin la damaun bavaivans ova minerela, suvenz tandschaiva üna butiglia per tuotta not.

Ils temps s‘haun müdos ed intaunt d‘he eir eau gieu la pussibilted d‘imprender a cugnuoscher fich buns vins, ma sainza dvanter perita. Sch‘eau d‘he pero la tscherna traunter ün vin e l‘oter, dun eau la preferenza a quel taliaun. Que as lascha eir declarer. Da Silvaplauna essans fich spert a Clavenna. Pustüt vers prümavaira, cur cha in Engiadina es auncha naiv e gio la val pastrügls, as brama da vzair verd e fluors. Trais quarts d‘ura cul auto e gia essans in ün oter muond. A nu‘s tuorna a chesa cul stomi vöd e neir culla buocha sütta. L‘antipasto, la pulenta tarragna, costine e chaschöl e‘l poccalino vin indigen, que gusta güst usche bain scu‘l menü exclusiv da l‘hotel Suvretta.

D‘utuon es que daspö ans tradiziun cha giains a Teglio a manger pizzoccheris. La «nonna» da l‘hotel Bellavista (spraunza viv‘la auncha lönch) fo craj ils meglders dal muond. Quella dumengia ans prastains pero la butiglia Sassella, forsa perfin üna riserva, perche cha il bun süerv es il punct sül i dal squ‘sit gianter.

Üna vouta l‘an giains desch dis in vacanzas, daspö bod 40 ans gio la Toscana. Ad essans dimena illa regiun da vin e la l‘öli d‘oliva. Che vin chi es il meglder nu savess eau da dir e la tscherna fo adüna mieu hom. Per me sun tuots famus e‘m pudessan bod bod surmner da baiver ün magöl da memma.

Avaunt trais ans vains gieu la pussibilted da fer ün viedi i‘l Piemont. Vzand il program ans paraiva que bod exagero dad ir a guarder taunts murütschs da vin e tauntas destillarias. Ma a vains bainbod revais nos parair. Quella cultura, quellas scienzas e quels misteris da la vigna fin cha‘l vin es sün maisa sun impreschiunants.A vains eir mno a chesa vin dal Piemont, ma scu cha que es tar bger oter, sül lö gustaiva‘l il meglder.

Scu Grischuns füss que impardunabel da nu manzuner noss vins dal Signuredi. Quels gustan nempe in Engiadina scu a Malans u a Jenins, els sun per me vins nöbels. Ma eir quels ans prastains be per occasiuns specielas, forsa tar festas da famiglia cun ün bun arost tschierv u fratemf sulvaschina. Resta auncha il vin alv. Da quel nun he lönch niauncha savieu nouvas. Hoz pero nu di eau da na scha vain spüert ün magöl per l‘aperitiv. Cun trats da pesch u chaschöl evra mieu hom pel solit üna butiglia vin alv( La Cote, Saint Saphorin, Fechy eop..) As fo que perche cha que es confuorm a tschertas reglas culinaricas u perche ch‘el s‘affo effectivamaing pü bain? Eau nu se, eau nu sun perita e nu poss güdicher.

Que chi‘m pera d‘avair ün‘influenza sülla tscherna dal vin es il nom. Nun es que poesia:Santa Cristina, Lacrime Cristi, Dolcetto, Donna Camilla rosato, Chiaretto del Bosco, La Madonnina eui.! Ma eir tar noss vins grischuns: Churer Schiller, Rittertrunk, Colani svaglian ils noms associaziuns, purtrets istorics, evenimaints stos decisivs ed impreschiunants. Il süerv vin accumpagna suvenz eir nos stedi dad anim. Baiver per schatscher pissers nun es sgür na bainfat eir scha‘l proverbi disch:Baiva per schmancher, ma nu schmancher da baiver.Baiver in üna rabgia nun es neir da cusglier, na per ünguotta nu‘s disch: El ho bavieu nosch vin.

Giodair bun vin da cumpagnia, il predscher scu bavranda nöbla, fer impringias culs magöls adequats, que es bain üna cultura degna da gnir chüreda.

Bgers da noss dits rumauntschs as refereschan al vin, perque dess eir mia baderleda glivrer cun ün simpel versin:


          Barba Men vo in Vuclina
          in Vuclin‘a cumprer vin,
          perche ch‘el e sa Babigna
          vöd nun aman il butschin.
          

Il chastè Salenegg ch‘era gia quella giada in bain da viticultura, exista dapi ca l‘onn 950, a l‘entschatta sco Dépendance da la claustra da Faveras.

Cun sulegl e vin sa recreavan là ils muntgs da Faveras da lur mendas.

Dapi il 1654 è il chastè en possess da la famiglia Gugelberg von Moos. Circa a partir dal medem temp vegn produci in Pinot Noir u Burgognais blau d‘auta qualitad ch‘è vegni importà da quel temp da la Burgogna dal duca Rohan. En il torchel da Salenegg datti dapi il 1658 in remartgabel arber dal torchel, in chastagner d‘ina lunghezza da 13.5 m. La vigna cumpiglia 8.5 ha cun ina racolta annuala media da ca 70000 buttiglias. La vigna é protegida cunter vents fraids dal nord dal Falknis ed ha d‘atun in clima senza tschajera grazia al favugn. En l‘iert da Salenegg creschan en il liber durant l‘entir onn citronas, mandlas, kiwis e figs. Noss motto è:

« Immortala è la cretta a la benedicziun da l‘iva ».

Chastè Salenegg



Page principale Journal 2002 → La Pagina Rumantscha